Wiskoza to włókno sztuczne pozyskiwane z naturalnej celulozy drzewnej, najczęściej z drzew iglastych. Jest przewiewna, higroskopijna i miękka, ale w czystej postaci nie ma właściwości elastycznych. Poznaj proces produkcji, właściwości i zasady pielęgnacji tego materiału.
Czym jest włókno wiskozowe i jak powstaje?
To tworzywo bywa nazywane sztucznym jedwabiem, choć nie ma pochodzenia zwierzęcego. Należy do włókien celulozowych pierwszej generacji i przechodzi zaawansowaną obróbkę chemiczną. Surowcem jest celuloza drzewna z sosny, świerku, buku, bambusa lub eukaliptusa, więc materiał nie ma nic wspólnego z plastikiem.
Produkcja rozpoczyna się od rozdrobnienia drewna i poddania go działaniu ługu sodowego oraz dwusiarczanu węgla. Powstały ksantogenian celulozy moczy się w roztworze zasady sodowej, a gotowy roztwór przeciska przez dysze przędzalnicze. Po kąpieli chemicznej włókna są myte i suszone.
Historia tego tworzywa sięga 1855 roku, kiedy szwajcarski chemik Georges Audemars uzyskał pierwsze włókno. Nazwę „wiskoza” wprowadzili później Charles Frederick Cross, Edward John Bevan i Clayton Beadle. Komercyjna produkcja ruszyła w 1905 roku.
Wiskoza łączy roślinne pochodzenie z chemiczną obróbką celulozy – dlatego klasyfikuje się ją jako włókno sztuczne, a nie syntetyczne ani naturalne.
Jakie właściwości ma materiał wiskozowy?
Parametry użytkowe tego materiału zależą od splotu, gramatury i domieszek. Włókna wiskozowe mogą przypominać bawełnę, wełnę lub jedwab, ale wykazują też cechy typowe dla tworzyw roślinnych.
W porównaniu z innymi popularnymi materiałami wygląda to następująco:
| Cecha | Materiał wiskozowy | Bawełna | Len | Poliester |
| Pochodzenie | celuloza drzewna, włókno sztuczne | roślina, włókno naturalne | roślina, włókno naturalne | tworzywo syntetyczne |
| Przewiewność | bardzo dobra | bardzo dobra | bardzo dobra | słaba |
| Pochłanianie wilgoci | wysokie, lepsze niż w bawełnie | wysokie, ale wolno schnie | wysokie | niskie |
| Rozciągliwość | niska, chyba że z elastanem | niska | niska | umiarkowana |
| Skłonność do gniecenia | umiarkowana lub duża | umiarkowana | duża | mała |
Duże znaczenie ma zdolność do chłonięcia wilgoci – omawiane włókno pochłania jej więcej niż bawełna i szybciej oddaje nadmiar do otoczenia. Dzięki temu nie przykleja się do spoconej skóry i sprawdza się w upalne dni.
Materiał jest też hipoalergiczny i delikatny, dlatego bywa wybierany przez osoby z wrażliwą skórą. Włókna wiskozowe nie zawierają składników odzwierzęcych, co ma znaczenie dla wegan.
Czy materiał wiskozowy się rozciąga i gniecie?
Czysta postać tego włókna w formie tkaniny nie jest rozciągliwa, ponieważ włókna celulozowe są sztywne i nie wracają do pierwotnego kształtu po odkształceniu. Inaczej zachowują się dzianiny wiskozowe, które dzięki splotowi pętelkowemu mają naturalną elastyczność. W odzieży często dodaje się elastan – już kilka procent tego składnika poprawia dopasowanie do sylwetki.
Na metkach można spotkać składy z 1–4% elastanu oraz 96–99% włókien wiskozowych. Takie połączenie zachowuje przewiewność i miękkość, a jednocześnie sprawia, że ubranie nie wypycha się na kolanach i łokciach. W garniturach stosuje się też mieszankę z poliestrem, na przykład 33% włókna wiskozowego, 66% poliestru i 1% elastanu.
Gniecenie zależy od formy materiału. Dzianiny wiskozowe są mniej podatne na zagniecenia niż tkaniny, a dodatek poliestru lub elastanu dodatkowo ogranicza ten problem. Materiał prasuje się jednak łatwo, zwłaszcza od lewej strony i przez ściereczkę.
Jak prać i pielęgnować ubrania wiskozowe?
Ten typ włókna wymaga delikatniejszego traktowania niż bawełna, zwłaszcza gdy jest mokry. Wilgotne włókna wiskozowe stają się słabsze i mogą ulec rozciągnięciu lub przetarciu.
Pranie i suszenie
Aby uniknąć deformacji, stosuj się do kilku zasad:
- pierz w temperaturze 30–40 stopni, najlepiej na programie do tkanin delikatnych,
- używaj płynów przeznaczonych do tkanin delikatnych,
- nie wykręcaj i nie namaczaj przez długi czas,
- drobniejsze ubrania susz na płasko, a większe rozkładaj na suszarce.
Mokra tkanina chłonie dużo wody i staje się ciężka, dlatego powieszenie jej w pionie może doprowadzić do wyciągnięcia. Suszenie na kaloryferze lub w pełnym słońcu bywa ryzykowne dla koloru i struktury włókna.
Prasowanie i przechowywanie
Prasuj materiał w niskiej temperaturze, najlepiej nie wyższej niż 90–100 stopni, zawsze na lewej stronie. Możesz też użyć parownicy, która usuwa zagniecenia bez bezpośredniego kontaktu stopy żelazka z tkaniną. Odzież lepiej przechowywać złożoną na płasko, a marynarki na szerokich wieszakach, by nie odkształcały się przy ramionach.
Gdzie wykorzystuje się to włókno?
Uniwersalność tego tworzywa sprawia, że trafia ono do wielu elementów garderoby i tekstyliów domowych. Może być matowe lub połyskliwe, cienkie jak jedwab albo grubsze jak wełna, dlatego producenci chętnie nadają mu różne wykończenia.
W przemyśle odzieżowym znajduje zastosowanie przede wszystkim jako:
- podszewki marynarek i kurtek,
- koszule, bluzki i T-shirty,
- lekkie sukienki, spódnice i kombinezony,
- swetry i bluzy z dzianiny wiskozowej,
- poszewki, prześcieradła, obrusy i zasłony.
W marynarkach podszewka z tego włókna zwiększa komfort w kontakcie ze skórą, bo odprowadza wilgoć i nie elektryzuje się tak mocno jak poliester. W spodniach czy garniturach kilkuprocentowa domieszka włókna wiskozowego zmiękcza sztywniejszy poliester i poprawia przepuszczalność powietrza.
W tekstyliach domowych popularna jest odmiana bambusowa, z której powstają poszewki i ręczniki. Takie wyroby są przewiewne, gładkie i przyjazne osobom z atopowym zapaleniem skóry, choć wymagają podobnej pielęgnacji jak odzież.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czym dokładnie jest wiskoza i z czego powstaje?
To włókno sztuczne wyprodukowane z naturalnej celulozy drzewnej, najczęściej z sosny, świerku, buku, bambusa lub eukaliptusa, poddawanej chemicznej obróbce.
Jak przebiega proces produkcji wiskozy?
Drewno się rozdrabnia, poddaje działaniu ługu sodowego i dwusiarczanu węgla, otrzymany roztwór przeciska się przez dysze, a włókna następnie się myje i suszy.
Czy wiskoza jest przewiewna i dobrze chłonie wilgoć?
Tak, materiał jest bardzo przewiewny i chłonie wilgoć nawet lepiej niż bawełna, szybko oddając ją do otoczenia, co sprawdza się w upalne dni.
Czy ubrania z wiskozy się rozciągają i gniotą?
Czyste tkaniny wiskozowe mają małą elastyczność i mogą się gnieść, natomiast dzianiny są bardziej sprężyste, a dodatek elastanu lub poliestru ogranicza rozciąganie i zagniecenia.
Jak prać i suszyć odzież wiskozową, by jej nie uszkodzić?
Pranie powinno odbywać się w 30–40°C na programie delikatnym z płynem do tkanin delikatnych, nie wykręcając i nie namaczając długo; małe elementy suszy się na płasko, większe rozkłada na suszarce.
W jakiej temperaturze i jak prasować wiskozę?
Prasuj w niskiej temperaturze do około 90–100°C zawsze od lewej strony lub użyj parownicy, by uniknąć bezpośredniego kontaktu z materiałem.
Gdzie najczęściej stosuje się włókno wiskozowe?
Używa się go w podszewkach marynarek, koszulach, lekkich sukienkach, dzianinach, a także w tekstyliach domowych jak poszewki i ręczniki, zwłaszcza w wersji bambusowej.
