Elastan materiał – właściwości, zastosowanie, jak prać?

Elastan to syntetyczne włókno poliuretanowe, które potrafi rozciągnąć się nawet do 500% swojej długości. W odzieży występuje przeważnie jako domieszka do bawełny, poliestru lub wiskozy, a tkaniny z jego udziałem pierze się w temperaturze nieprzekraczającej 30°C. Poznaj szczegóły dotyczące właściwości, zastosowań i pielęgnacji tego tworzywa.

Czym jest syntetyczne włókno poliuretanowe?

To włókno zalicza się do materiałów w pełni syntetycznych, a dokładniej do grupy poliuretanów. Powstaje z kauczuku zawierającego 85% poliuretanu, dzięki czemu wyróżnia się nadzwyczajną zdolnością do rozciągania i powrotu do pierwotnego kształtu.

Po raz pierwszy opracowano je w 1958 roku w laboratoriach firmy DuPont. Początkowo służyło przemysłowi wojskowemu jako zamiennik gumy, dopiero później trafiło do masowej produkcji tekstylnej. Obecnie bywa oznaczane na metkach jako spandex lub lycra, choć ta druga nazwa jest zastrzeżonym znakiem towarowym.

Skąd pochodzi to włókno?

Wynalezienie tego tworzywa przypisuje się amerykańskiemu chemikowi Josephowi Shiversowi. Pierwsze syntetyki miały ograniczoną przepuszczalność powietrza, ale nowoczesne technologie pozwalają już wytwarzać tkaniny o dobrej cyrkulacji powietrza i skutecznym odprowadzaniu wilgoci.

Jakie właściwości ma elastan?

Najistotniejszą cechą tego syntetyku jest wyjątkowa rozciągliwość. Może on wydłużyć się nawet pięciokrotnie, a po ustaniu naciągu wraca do poprzedniej formy bez trwałego odkształcenia. Dzięki temu odzież z jego dodatkiem dopasowuje się do sylwetki i zapewnia swobodę ruchów.

Do innych ważnych zalet należą:

• odporność na ścieranie, zrywanie i mechacenie,
• lekkość oraz cienka struktura,
• szybkie schnięcie i niska nasiąkliwość,
• odporność na gniecenie i odkształcenia.

Elastyczne włókno poliuretanowe rozciąga się nawet do 500% swojej pierwotnej długości, po czym wraca do poprzedniego kształtu bez trwałego odkształcenia.

Różnice między włóknem poliuretanowym a poliestrem

Poliester to najpopularniejszy syntetyk o wysokiej trwałości, ale jego włókna nie są tak rozciągliwe. Opisywane tworzywo bywa znacznie bardziej elastyczne, choć samo w sobie nie jest zbyt odporne na przetarcia. Dlatego oba składniki często łączy się w jednej tkaninie, aby wykorzystać mocne strony każdego z nich.

Główne wady tego tworzywa

Mimo licznych zalet materiał ma też ograniczenia. Należą do nich niska higroskopijność oraz wrażliwość na wysoką temperaturę i silne detergenty. Dodatkowo, podobnie jak inne syntetyki, jest łatwopalny – w kontakcie z ogniem topi się i przywiera do skóry, co bywa niebezpieczne.

Gdzie znajduje zastosowanie to elastyczne włókno?

Włókno to jest powszechnie wykorzystywane w produkcji odzieży sportowej, bielizny, rajstop, skarpetek i strojów kąpielowych. Nawet niewielki procent dodatku sprawia, że ubranie lepiej przylega do ciała, nie krępuje ruchów i wraca do pierwotnego kształtu po rozciągnięciu.

Dodatek syntetyku pojawia się również w jeansach, spodniach chino, marynarkach i garniturach. Dzięki niemu sztywne tkaniny stają się bardziej elastyczne, mniej się gniotą i zachowują estetyczny wygląd przez cały dzień. W medycynie używa się go do opasek uciskowych i rękawów kompresyjnych.

Popularne mieszanki z domieszką rozciągliwą

W sklepach najczęściej spotykamy dwie podstawowe mieszanki:

Mieszanka bawełny z dodatkiem rozciągliwym świetnie absorbuje wilgoć i jest przyjemna w dotyku. Dzięki syntetycznej domieszce nie gniecie się, lepiej układa i dłużej utrzymuje kolor. Z kolei połączenie z poliestrem sprawdza się tam, gdzie liczy się wytrzymałość i szybkie wysychanie. Najlepsze efekty użytkowe daje zwykle zawartość dodatku na poziomie 2–10% składu tkaniny.

Jak prać i pielęgnować ubrania z elastanem?

Pielęgnacja odzieży z domieszką elastycznego włókna wymaga przede wszystkim umiaru w temperaturze. Wysoka temperatura oraz silne detergenty osłabiają strukturę syntetyku i prowadzą do utraty sprężystości. Z tego powodu zaleca się pranie w maksymalnie 30 stopniach Celsjusza i stosowanie delikatnych środków piorących.

Aby ubrania dłużej zachowały formę, warto przestrzegać kilku zasad:

• pierz odzież na lewej stronie,
• nie stosuj wybielaczy ani silnych odplamiaczy,
• wybieraj program do tkanin delikatnych,
• unikaj wirowania na wysokich obrotach.

Pierz odzież z dodatkiem tego włókna w temperaturze do 30°C, unikaj wybielaczy i susz z dala od źródeł ciepła.

Suszenie i prasowanie

Najbezpieczniej suszyć takie ubrania w pozycji rozłożonej, z dala od grzejników i bezpośredniego nasłonecznienia. Suszarka bębnowa może trwale uszkodzić elastyczne nici, dlatego lepiej z niej zrezygnować. Prasowanie wykonuj tylko w niskiej temperaturze, najlepiej przez wilgotną ściereczkę albo w ogóle pomiń ten etap.

Czy to włókno jest bezpieczne i ekologiczne?

Z punktu widzenia zdrowia to tworzywo nie jest uznawane za szkodliwe. Badania wykazały, że odzież z jego dodatkiem mogą nosić również alergicy, a reakcje uczuleniowe zdarzają się bardzo rzadko. Konieczne jest jednak trzymanie ubrań syntetycznych z dala od ognia, ponieważ w kontakcie z wysoką temperaturą materiał topi się i przywiera do skóry.

Pod względem ekologii sprawa wygląda słabiej. Produkcja włókna poliuretanowego wiąże się z emisją CO2 i użyciem substancji chemicznych. Samo tworzywo nie ulega biodegradacji, a jego rozkład w środowisku może trwać nawet 200 lat. Coraz częściej pojawia się jednak surowiec z recyklingu oraz zamienniki takie jak elastomultiester, które ograniczają negatywny wpływ na planetę.

Osoby, które intensywnie się pocą, powinny zwracać uwagę na proporcje składu. Wysoki udział syntetyku bywa mniej przewiewny od naturalnych tkanin, dlatego w odzieży sportowej łączy się go z poliestrem odprowadzającym wilgoć.